تعاملات دیپلماتیک

تعاملات دیپلماتیک

کدهای ژئوپلیتیکی موثر بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
کد ژئوپلیتیک به مجموعه‌­ای از پیش‌فرض‌های سیاسی ـ جغرافیایی کشورها اطلاق می­‌گردد که زیربنای سیاست خارجی کشورها را شکل داده و بعنوان نقشه مکمل در تعیین نوع و چگونگی ارتباط کشورها با یکدیگر در راستای بهره‌گیری و رسیدن به اهداف و منافع ملی مورد استفاده قرار می­‌گیرد. در این تحقیق با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی کدهای ژئوپلیتیکی ایران با قدرت­های فرامنطقه­‌ای (ایالات متحد آمریکا، هند، چین، روسیه) و کشورهای منطقه­ (عربستان، قطر، ترکیه، افغانستان، عراق و پاکستان) بررسی می‌شود. پرسش مقاله این است که کدهای ژئوپلیتیکی موثر بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران کدامند؟ یافته­های تحقیق نشان می‌دهد در ارتباط با کشورهای منطقه­ای و فرامنطقه­ای، پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی، قدرت نرم و فرهنگی، تنوع و تکثر زبانی، تنگه هرمز و داشتن سواحل طولانی در دریای عمان، ژنوم خطوط انتقال انرژی و ژئوپلیتیک شیعه می‌­تواند از کدهای ژئوپلیتیکی موثر بر سیاست خارجی ایران در مقابل سایر کشورها محسوب گردد. از سوی دیگر پرونده اتمی ایران، مساحت، قومیت و بحران­های قومی، سیاست انرژی، مبارزه با تروریسم، استراتژی­های منطقه‌­ای و موقعیت ژئوکالچر و اعتبار بین‌المللی می‌­تواند از کدهای ژئوپلیتیکی سایر کشورها در برابر ایران محسوب گردد. بنابراین می­توان بعنوان نتیجه بیان نمود آگاهی از نوع کدهای ژئوپلیتیکی کشورها می­تواند نشان­دهنده گرایش سیاست خارجی آنها در منطقه و حتی در مناسبات جهانی باشد. بنابراین بررسی و تبیین این نوع کدها و آگاهی از نحوه بکارگیری آنها می­تواند سبب افزایش قدرت ملی کشور با توجه به گسترش همکاری­‌های منطقه‌­ای و بین‌المللی و همچنین کمک به کاهش تنش­ها و کشمکش­های بین همسایگان گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Geopolitical Codes Affecting Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Masoumeh Mahdiee 1
Reyhaneh Salehabadi 2
1 M.A, Department of Political Geography, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 PhD, Department of Political Geography, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

Background: In the studies of other authors, the factors that are affecting Iran's foreign policy to other countries have been investigated, as well as the geopolitical codes between Iran and regional and extra-regional countries have been investigated and explained.
Research Objective: In this study, we aimed to examine Iran’s geopolitical codes with transnational powers (United States, India, China, Russia) and regional countries (Saudi Arabia, Qatar, Turkey, Afghanistan, Iraq, and Pakistan) and answer this question: Which geopolitical codes are effective on the foreign policy of the Islamic Republic of Iran?
Research Method: The research method is descriptive-analytical according to its theoretical nature and library and internet methods have been used to collect information.
Findings: Concerning transnational powers and regional countries, rich historical and cultural background, soft power, linguistic diversity, and plurality, the Strait of Hormuz and having long coasts in the Sea of Oman, Shiite genome lines can be considered as effective geopolitical codes on Iran’s foreign policy towards other countries. On the other hand, Iran’s nuclear file, area, ethnicity and national crises, fight against terrorism and geo-cultural position and international credibility can be considered as geopolitical codes of other countries against Iran.
Conclusion: Awareness of the type of countries' geopolitical codes, can indicate their foreign policy orientation in the region and international relations. Examining these types of codes and being aware of how they are used can increase national power by expanding regional and international cooperation as well as helping to reduce tensions and conflicts among neighbors.

کلیدواژه‌ها English

Geopolitical Code
Foreign Policy
Iran

فارسی

حافظ‌نیا، محمدرضا. (1393). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.
احمدی نوحدانی، سیروس و قربانی‌نژاد، ریباز. (1394). نظریه‌های علمی پژوهش محور در جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.
خلیلی، محسن و حیدری، جهانگیر و یاری، منیر. (1391). «آینده‌پژوهی سیاست خارجی: کد/ژنوم‌های ژئوپلیتیک ایران و همسایگان»، فصلنامه مطالعات آیندهپژوهی، سال اول، شماره سوم، پاییز، صص 78-31.
خلیلی، محسن و حیدری، جهانگیر و صیادی، هادی. (1391). «پیوند کد و ژنوم ژئوپلیتیک در سیاست خارجی (مطالعه موردی: افغانستان و ایران»، فصلنامه پژوهشهای روابط بینالملل، دوره نخست، شماره نهم، پاییز، صص: 72-37.
فتحی، محمدجواد و عبدخدایی، مجتبی و شیراوند، صارم. (1396). «پیوند کد و ژنگان ژئوپلیتیک در سیاست خارجی: مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی»، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال ششم، شماره 24 بهار، صص: 156-125.
افشردی، محمدحسین و علمدار، اسماعیل. (1396). «بررسی و تحلیل علایق ژئوپلیتیک بازیگران خارجی موثر در بحران ژئوپلیتیک سوریه»، مجله پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، سال دوم، شماره چهارم، زمستان، صص 143-118.
هاشمی، سید مصطفی و فرجی‌راد، عبدالرضا و سرور، رحیم. (1395). «بررسی عوامل موثر ژئوپلیتیکی عراق و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا، شماره بیست و هفتم، پاییز، صص 94-63.
سریع‌القلم، محمود. (1388). «جمهوری اسلامی ایران: قابلیت و امکان تغییر»، فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی، سال اول، شماره اول، بهار، صص 40-21
شاپوری، مهدی و موسوی شفائی، مسعود و سلطانی‌نژاد، احمد. (1396). «نسبت امنیت و توسعه، الزامات سیاسی خارجی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال بیستم، شماره دوم، تابستان، صص 31-7.
دهشیری، محمدرضا و حسینی، سید محمدحسین. (1394). «ژئوپلیتیک منطقه و روابط ایران و عربستان»، فصلنامه روابط خارجی، سال هشتم، شماره اول، بهار، صص 143-111.
برزگر، کیهان. (1394). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه، تهران: وزارت امور خارجه.
گل کرمی، عابد و کریمی‌پور، یدالله و متقی، افشین و ربیعی، حسین. (1396). «تبیین ژئوپلیتیک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر قابلیت‌های ژئواکونومیک»، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، تابستان، سال هجدهم، شماره 49، صص 56-37.
شوقی، حسنعلی. (1397). «راهبرد سیاست خارجی ج. ا. ایران در مقابله با گروه‌های تکفیری یمن، عراق و سوریه»، مجله بین‌الملل پژوهش ملل، دی، دوره چهارم، شماره 37، صص 130-115.
جهانگیری، سعید و گروسی، ناصر. (1397). «بررسی و مقایسه سیاست خارجی ایران و ترکیه در مورد تحولات سوریه (ابعاد و رویکردها)»، فصلنامه راهبرد سیاسی، زمستان، سال دوم، شماره 7، صص 47-31.
برزگر، کیهان. (1397). «راهبردهای سیاست خارجی ایران در توازن قوای منطقه‌ای»، فصلنامه مطالعات راهبردی، زمستان، سال بیست و یکم، شماره چهارم، صص 205-183.
سریع‌القلم، محمود. (1380). «بازنگری نظری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: پارادایم ائتلاف»، اطلاعات سیاسی- اقتصادی، فروردین و اردیبهشت، شماره 163 و 164، صص 67-52
کتابی، محمود و راستینه، احمد. (1388). «دکترین تعامل سازنده در سیاست خارجی ایران و ژئوپلیتیک نوین عراق»، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، پاییز، شماره سوم، صص 32-11.
بهیار مقدم، سید رازق. (1386). «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال صلح خاورمیانه»، ره‌آورد سیاسی، پاییز، شماره 17، صص 142-123.
سیمبر، رضا. (1389). «سیاست خارجی آمریکا و تحریم‌های جدید علیه جمهوری اسلامی ایران»، دانش سیاسی، پاییز و زمستان، سال ششم، شماره دوم، صص 138-107.
ارغوانی پیرسلامی، فریبرز. (1394). «چین و ایران، راهبردهای سیاست خارجی و چالش همکاری‌های فراگیر»، فصلنامه روابط خارجی، پاییز، سال هفتم، شماره سوم، صص 92-63.
متقی، ابراهیم و سلطانی، اسماعیل. (1391). «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نسبت به عراق و تاثیر آن بر جایگاه منطقه‌‎ای ایران»، فصلنامه دانش سیاسی و بین‌الملل، بهار، سال دوم، شماره پنجم، صص 63-44.
دارابی، وحید و کاظمی، حامد. (1395). «بحران تقابل و موازنه قدرت در سیاست خارجی و عربستان سعودی»، ماهنامه پژوهش ملل، اسفند، دوره دوم، شماره 15، صص 19-1.
خلیلی، محسن و حیدری، جهانگیر و صیادی، هادی. (1392). «پیوند ژنگان ژئوپلیتیک و سیاست خارجی نمونه پژوهشی پاکستان و ایران»، فصلنامه مطالعات شبه قاره دانشگاه سیستان و بلوچستان، زمستان، سال پنجم، شماره هفدهم، صص 126-95.